Türevler Nedir?
Türevler, değeri kripto paralar, hisse senetleri, emtialar veya endeksler gibi bir temel varlığa dayanan finansal sözleşmelerdir. Kripto piyasalarında türevler, yatırımcıların gerçek varlığı elinde bulundurmadan fiyat hareketleri üzerine spekülasyon yapmalarını sağlar.
Yaygın Türler
Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Gelecek bir tarihte alım/satım yapma anlaşması
- Standartlaştırılmış sözleşmeler
- Sabit vade tarihleri
- Korunma/spekülasyon için kullanılır
Sürekli Swaplar
- Vade tarihi yok
- Kripto piyasalarında popüler
- Fonlama oranı mekanizması
- Temel fiyatı takip eder
Opsiyonlar
- Alım/satım yapma hakkı ama yükümlülüğü yok
- Alım (Call) ve Satım (Put)
- Birden fazla kullanım fiyatı
- Zaman kaybı faktörü
Anahtar Kavramlar
Kaldıraç
- Artırılmış maruz kalma
- Artan risk/ödül
- Teminat gereksinimleri
- Tasfiye riski
Takas Türleri
- Fiziksel teslimat
- Nakit takas
- Piyasa değerine göre
İlgili Terimler
Basitçe anlatmak gerekirse
Turev urunler (derivatives), baska bir varligin ("taban varlik") fiyatina bagli degeri olan sozlesmeler. BTC veya ETH gibi gercek varliga sahip degilsiniz, ama fiyat hareketlerinden kazanabilir (veya kaybedebilirsiniz). Ayrıca kredi koluu erisimi saglar -- hem potansiyel karı hem de riski carparir.
Gercek dunya ornegini
Elinizde 1.000$ var ve BTC'nin 65.000'den 70.000$'a yukselecegine inaniyorsunuz. Spot'ta ~0.015 BTC alabilirsiniz -- dogruysanız ~75$ kazanj (+7,5%). Perpetual swap (turev) ile 10x leverage kullanirsaniz ~10.000$'lik pozisyon kontrol edersiniz (~0,154 BTC). 70.000$'a ciktiginda kariniz ~770$ (%77 marj getiri). Ama BTC 58.500$'e duserse likide olursunuz ve tum marjinizi kaybedersiniz.
SSS
S: Neden kriptoda turevler bu kadar populer? C: Uc ana neden: (1) Kredi koluu -- sermayeden daha buyuk pozisyon kontrol etme, (2) Short yapabilme (dusen fiyattan kazanma), (3) Erisim -- turev pozisyonu acmak gercek kripto satin almaktan daha hizli ve kolay. Kriptoda turev islem hacmi genellikle spot hacmini gecer.
S: Futures, options ve perpetual arasindaki fark nedir? C: Futures -- vade tarihinde alma/satma zorunlulugu. Option -- alma/satma hakkı (zorunluluk degil), strike fiyatında. Perpetual -- vadesiz futures, funding rate mekanizmasıyla. Her aracin kendi risk profili var, farkli stratejlere uygun.
S: Kingfisher hangi turev verilerini saglar? C: Kingfisher Binance, Bybit, OKX, dYdX ve diger platformlardan open interest, funding rates, long/short oranları ve likidasyon haritalarini toplar. Turev piyasasinin tam gorunumu, pozisyon asimlari (cogunluk "aynı botta") olmasi ve kitlesel likidasyonlarda donus tahmini icin.
S: Turev ticareti yeni baslayan icin ne kadar tehlikeli? C: Istatistik olarak cogu yeni baslayan turevlerde para kaybediyor. Ana nedenler: asiri yuksek leverage (20-100x), stop-loss yok, funding rate goz ardisi, trend'e karsi islem, duygusal kararlar. Oneri: 2-3x leverage ile baslayin, demo hesap kullanin, deneyim kazanana kadar minumum pozisyonlarla calisin.
S: Total return swap ve diger egzotik turevler nedir? C: Temel futures ve options'in yaninda daha karmasik araclar da var: total return swaps (sahipligin tum ekonomik etkisini aktarma), quanto doviz riski koruma), variance swaps (volatilite ticareti). Bunlar genellikle kurumsal ve ileri seviye trader'lara OTC bayileri veya ozelleşmis platformlar uzerinden erisilebilir.
Ilgili terimler
- Futures
- Opsiyonlar
- Perpetual Swap'ler
- Kredi Koluu
Derinlemesine: ilgili makaleler
- Kripto Turev Analizi -- Turev piyasasi derinlemesine analizi
- Leverage Etkisi -- Turev riskleri ve firsatlari